Τηλέφωνο. 0030 210 66 14 140
Κινητό. 0030 6944 370 415
Email: info(at)drlouloudis.gr

uk-over.png - gr-over.png

Ευσταχιανή Σάλπιγγα - Καταδυτική Ιατρική.

Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση του αυτιού

Ο ρόλος της ύπαρξης της ευσταχιανής σάλπιγγας είναι να εξισώνει τις πιέσεις εκατέρωθεν της τυμπανικής μεμβράνης ( b), έτσι ώστε αυτή να μπορεί να πάλλεται ελεύθερα, με την επίδραση των ηχητικών κυμάτων. Ο χώρος πίσω από το τύμπανο, που λέγεται μεσαίο αυτί, είναι γεμάτος με αέρα. Αν είχε υγρό, αυτό ως ασυμπίεστο δεν θα επέτρεπε στον τυμπανικό υμένα να πάλλεται ελεύθερα.

Το οξυγόνο που περιέχεται στον αέρα αυτό, καταναλώνεται για να καλύψει τις τροφικές ανάγκες των κυττάρων του βλεννογόνου, της ταπετσαρίας δηλαδή που επενδύει το μεσαίο αυτί. Έτσι η πίεση του αέρα στον χώρο αυτό διαρκώς πέφτει, όπως πέφτει και η περιεκτικότητά του σε οξυγόνο. Εδώ ακριβώς είναι που μπαίνει στη σκηνή η ευσταχιανή σάλπιγγα ( m). Ο ρόλος της είναι, να ανανεώνει τον αέρα που υπάρχει στο μεσαίο αυτί, επαναφέροντας την ισορροπία στην αναλογία των συστατικών του και εξισώνοντας την πίεση με την αντίστοιχη που επικρατεί στον έξω ακουστικό πόρο.

Η ευσταχιανή σάλπιγγα δεν είναι ένας πλήρης σωλήνας, παρά μόνο στο οστέινο τμήμα της, αυτό δηλαδή που βρίσκεται πιο κοντά στο αυτί μας. Το υπόλοιπο τμήμα της είναι ένας χόνδρος διατομής C, εκβάλλει λοξά στο ρινοφάρυγγα, στο πίσω μέρος δηλαδή της μύτης μας.

Εικόνα 2. Η Ευσταχιανή ή ακουστική σάλπιγγα

Ο αυλός του χόνδρινου τμήματος είναι σε ηρεμία κλειστός και χρειάζεται να γίνει εκούσια σύσπαση μυών από αυτούς που συμμετέχουν στην κατάποση, για να ανοίξει. Εναλλακτικά, αυτό μπορούμε να το πετύχουμε πρεσάροντας αέρα στο πίσω μέρος της μύτης μας, με τις γνωστές δοκιμασίες Valsalva, Frenzel κλπ.

Και γιατί τα έκανε έτσι ο καλός Θεούλης και δε μας έδωσε ευσταχιανές ανοικτές σα μπουριά, να μη χρειάζεται να παιδευόμαστε; Και γιατί δεν φοράμε ένα ζευγάρι ωτοασπίδες στη βουτιά μας, για να μην ανεβαίνει η πίεση στον έξω ακουστικό πόρο όταν καταδυόμαστε; Και γιατί άλλοτε ανοίγει η σάλπιγγα και άλλοτε όχι; Και γιατί στην τελική, δε τοποθετούμε δύο σωληνάκια να είναι μόνιμα ανοικτές;

Υπομονή. Όλα θα απαντηθούν με τη σειρά . Προσπαθήσαμε λοιπόν, να κατανοήσουμε καλύτερα τι είναι, που βρίσκεται και τι ακριβώς κάνει η ευσταχιανή σάλπιγγα. Είναι ένας σωλήνας που δεν είναι πλήρης σωλήνας, ένα σιφόνι με πεπιεσμένα άκρα, ούτως ώστε σε ηρεμία να είναι κλειστό. Και γιατί παρακαλώ να είναι κλειστό;

Την πρώτη απάντηση στο ερώτημα αυτό την βρήκατε οι περισσότεροι. Η μύτη μας είναι ένα όργανο γεμάτο μικρόβια, πολλά από τα οποία είναι παθογόνα για το μέσο αυτί. Μια που το αυτί λοιπόν δεν μπορεί να τα καταπολεμήσει, το καλύτερο που έχει να κάνει είναι να τα κρατήσει μακριά του. Αυτό το πετυχαίνει με την ύπαρξη μιας βαλβίδας, που επιτρέπει περιστασιακά την διέλευση αέρα, ενώ τον υπόλοιπο καιρό είναι ερμητικά κλειστή. Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί τα μικρά παιδιά, που σε σχέση με τους ενήλικες , έχουν κοντύτερες, φαρδύτερες και σε οριζόντια θέση ευσταχιανές σάλπιγγες παθαίνουν πολύ πιο συχνά ωτίτιδες από τους μεγάλους.

Η δεύτερη απάντηση θέλει λίγο φαντασία να την σκεφτεί κανείς. Όλες οι αεροφόρες κοιλότητες στο κεφάλι μας λειτουργούν σαν αντηχεία της φωνής μας. Φανταστείτε λοιπόν τι θα γινόταν, αν ο ήχος που παράγεται στο επίπεδο των φωνητικών μας χορδών, μπορούσε ελεύθερα να περάσει μέσα από ένα μόνιμα ανοικτό σωλήνα στο μέσο αυτί. Η έντασή του θα μας ξεκούφαινε, η ζωή μας θα γινόταν αφόρητη. Ακόμη και η ίδια μας η αναπνοή θα ήταν ένα ακουστικό μαρτύριο.

Η ειδικότητα της Ωτορινολαρυγγολογίας, χρόνια προσπαθεί να βρει λύση για αυτούς τους, λίγους ευτυχώς, δυστυχισμένους ανθρώπους που πάσχουν από το σύνδρομο της μόνιμα ανοικτής ευσταχιανής σάλπιγγας. Και για να μην σας μπαίνουν τίποτε ιδέες ότι θα αντέχατε τα πάντα για να πετύχετε την τέλεια βουτιά, χωρίς το βραχνά των εξισώσεων, σας μεταφέρω την εικόνα ενός ανθρώπου που εξετάσθηκε στο ιατρείο γιατί έπασχε από το σύνδρομο. Ο άνθρωπος αυτός ζούσε όλη τη ζωή του με τη μέση του σε κάμψη 90ο , γιατί ανακάλυψε ότι ήταν η μόνη στάση όπου έκλειναν λιγάκι οι ευσταχιανές του σάλπιγγες και μπορούσε να αντέξει το θόρυβο της φωνής του.

Αυτά, απαντούν αυτομάτως το ερώτημα γιατί δεν βάζουμε κάτι στις ευσταχιανές σάλπιγγες για να τις κρατάμε μόνιμα ανοικτές, όπως κάνουν π.χ. οι επεμβατικοί καρδιολόγοι με τα stent στα στεφανιαία αγγεία της καρδιάς. Άκυρες λοιπόν οι σκέψεις για παρέμβαση από μέσα. Κι απ’ έξω; Γιατί να μην βάζουμε μια ωτασπίδα, καλά και στεγανά προσαρμοσμένη στον έξω ακουστικό πόρο, έτσι ώστε να μην ανεβαίνει η πίεση σ’ αυτόν όπως καταδυόμαστε; Η απάντηση σε αυτό, απαιτεί μια ματιά στη φωτογραφία του αυτιού. Ας υποθέσουμε πως ο δύτης βρίσκεται σε κατάδυση στα 10 m. Η πίεση εδώ είναι 2 atm. Λόγω της ωτασπίδας, η πίεση στον χώρο (a) είναι 1 atm, ίση με την πίεση στο μέσο αυτί εάν δεν γίνει προσπάθεια εξίσωσης. Η πίεση όμως των 2 atm μεταδίδεται σε όλα τα υγρά του σώματος. Έτσι στα υγρά του εσωτερικού αυτιού υπάρχει πίεση 2 atm. Αυτή η διαφορά 1 atm, είναι ικανή να προκαλέσει σχίσιμο της μεμβράνης του εσωτερικού αυτιού ( l) που λέγεται στρογγυλή θυρίδα. Το σχίσιμο αυτής της μεμβράνης είναι μια από τις χειρότερες μορφές βαροτραύματος. Προκαλεί απότομα ίλιγγο με έντονο αίσθημα περιστροφής, απώλεια προσανατολισμού και κίνδυνο πνιγμού, ενώ έχει σοβαρές επιπτώσεις και στην ακοή. Η σημασία του είναι τόση που θα του αφιερώσουμε ένα ολόκληρο άρθρο σε επόμενο τεύχος.

Εάν κάνουμε εξίσωση του αέρα στο μέσο αυτί για να αποφύγουμε τη ρήξη της στρογγυλής θυρίδας, τότε η διαφορά πίεσης στις δυο πλευρές του τυμπάνου είναι ικανή να σχίσει το τύμπανο από μέσα προς τα έξω. Το ίδιο πράγμα, μπορεί δυστυχώς επίσης να προκληθεί, αν αντί για ωτοασπίδα, ο έξω ακουστικός πόρος είναι φραγμένος από μεγάλη ποσότητα κυψελίδας ( το γνωστό μας κερί των αυτιών ). Γι’ αυτό, σε ανθρώπους που καταδύονται, είναι απαραίτητος περιστασιακά ο έλεγχος των αυτιών και αν χρειάζεται, ο καθαρισμός τους.

Τι είναι αυτό που κάνει την ευσταχιανή μας σάλπιγγα να λειτουργεί περιστασιακά κατά το κέφι της και όχι σαν πανάκριβο ελβετικό ρολόι, όπως σίγουρα θα θέλαμε; Η σάλπιγγα αυτή, είναι το μυστικό κλειδί για την είσοδο στο μαγικό κόσμο του βυθού. Χωρίς αυτήν οι βουτιές μας δεν μπορούν να βαθύνουν περισσότερο από 2-3 μέτρα.

Εικόνα 3. Εξω-μέσο-έσω αυτί και Οιδηματώδης βλεννογόνος και παραγωγή εκκρίσεων

Η ευσταχιανή σάλπιγγα, έχει ένα στενό αυλό μέσα από τον οποίο καλούμαστε να διοχετεύσουμε αέρα στο μέσο αυτί. Ο αυλός αυτός, είναι ντυμένος με μια ταπετσαρία, που ονομάζεται βλεννογόνος, είναι δε τόσο στενός, που αν η ταπετσαρία μας φουσκώσει για οποιοδήποτε λόγο, αυτός αμέσως φράζει, αποκλείοντας τη ροή αέρα μέσα του. Ο βλεννογόνος, όπως μαρτυρά εύγλωττα το όνομά του (ά, ρε αθάνατη ελληνική γλώσσα!), γεννά βλέννα. Αυτή, επαλείφει το βλεννογόνο όπως το βούτυρο το ψωμί μας και θα πρέπει υπό ιδανικές συνθήκες να είναι αρκετά λεπτόρρευστη, ώστε να επιτρέπει στο ένα πέταλο του βλεννογόνου να γλιστρά ευχερώς πάνω στο άλλο, στα σημεία επαφής τους. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στο ρινοφαρυγγικό στόμιο της ευσταχιανής σάλπιγγας, το οποίο είναι πεπλατυσμένο και τα πέταλα του βλεννογόνου ακουμπούν το ένα στο άλλο. Εάν λοιπόν η βλέννα γίνει πυκνόρρευστη και κολλώδης, τα δύο πέταλα δύσκολα αποχωρίζονται το ένα από το άλλο και έτσι η διάνοιξη του στομίου της ευσταχιανής γίνεται από δύσκολη έως αδύνατη. Το ίδιο μπορεί να προκληθεί όταν πυκνά και άφθονα βύσματα βλέννας φράξουν μηχανικά το στόμιο. Με άλλα λόγια, αντίο εξίσωση.

Τι κάνουμε τότε; Φυσάμε δυνατά για να ανοίξουμε το αυτί; Όχι! Γιατί τότε βάζουμε σοβαρή υποψηφιότητα για βαρότραυμα. Και επειδή το βαρότραυμα δεν είναι το αντικείμενο του παρόντος πονήματος, αλλά θα αναφερθούμε σ’αυτό εκτενώς μια άλλη φορά, θα ήθελα για λίγο να σταθώ μόνο στο εξής:

Έστω λοιπόν ότι καταφέραμε να ανοίξουμε τη σάλπιγγα, έστω ότι πετύχαμε το πολυπόθητο ψάρι και ευτυχισμένοι ξεκινάμε την ανάδυσή μας. Έχετε σκεφτεί ότι ο αέρας που με ζόρι στριμώξαμε στο τυρρανισμένο αυτί μας θα πρέπει παθητικά να διαφύγει προς την ευσταχιανή μας σάλπιγγα; Και αν αυτή, μουλαρώσει μετά από όσα της κάναμε και σφίξει πεισματικά τα σκέλη της; Εκεί τα γέλια και οι χαρές σταματούν και αρχίζουν τα δύσκολα. Μην ξεχνάτε ότι είμαστε ελεύθεροι δύτες και ο χρόνος μας πιέζει ασφυκτικά- πρέπει να γυρίσουμε στην επιφάνεια! Ο αέρας όμως διαστέλλεται ασταμάτητα με την άνοδό μας και εάν δεν καταφέρει να ανοίξει την ευσταχιανή μας σάλπιγγα, θα επιχειρήσει να διακορεύσει οποιονδήποτε ευένδοτο σημείο βρει μπροστά του. Και τότε, αποχαιρετούμε κλαίγοντας την ακεραιότητα του τυμπανικού μας υμένα, ή αυτήν του υμένα της στρογγυλής θυρίδας. Το πόσο σοβαρό μπορεί να είναι αυτό, θα το αναλύσουμε με κάθε λεπτομέρεια και το σεβασμό που του ανήκει σε επόμενο άρθρο.

Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε σε μια τέτοια περίπτωση; Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή χρειάζεται εμπειρία και ψυχραιμία ώστε να διακόψουμε την ανάδυση για να δώσουμε χρόνο στον αέρα, να φύγει μέσα από τις δυσλειτουργούσες ευσταχιανές σάλπιγγες, αποφεύγοντας τα χειρότερα. Βέβαια αυτό, εκτός από εμπειρία και ψυχραιμία, απαιτεί και επιδόσεις. Να λοιπόν, ένας ακόμη καλός λόγος, που εξηγεί γιατί ποτέ δεν πρέπει να προσεγγίζουμε τα όρια των δυνατοτήτων μας και γιατί ποτέ δεν πρέπει να πιέζουμε τις εξισώσεις μας. Και ποιες είναι αυτές οι καταστάσεις που κάνουν δύσκολες τις εξισώσεις μας;

Φλεγμονές πάσης φύσεως, οξείες και χρόνιες, της μύτης, των παραρρινίων και του ρινοφάρυγγα. Ρινίτιδες, ιογενείς ( όπως το κοινό κρυολόγημα), μικροβιακές, αλλεργικές ή αγγειοκινητικές, που με το πρήξιμο του βλεννογόνου και την αύξηση του ποσού και της πυκνότητας των εκκρίσεων, προκαλούν όλα τα προαναφερθέντα. Ιγμορίτιδες, ηθμοειδίτιδες , σφηνοειδίτιδες και μετωπιαίες κολπίτιδες, που με τις ερεθιστικές εκκρίσεις τους λούζουν την μύτη και τα στόμια των ευσταχιανών. Η φαρμακευτική θεραπεία εδώ είναι επιβεβλημένη και εξίσου επιβάλλεται η ολιγοήμερη απομάκρυνσή μας από το υγρό στοιχείο.

Εικόνα 5. Ιγμορίτιδα, ηθμοειδίτιδα και μετωπιαία κολπίτιδα αριστερά

Ανατομικά προβλήματα, όπως ένα στραβό ρινικό διάφραγμα, μια υπερτροφική ρινική κόγχη, ρινικοί πολύποδες, χρόνιες παραρρινοκολπίτιδες, υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων, εντοπίζονται εύκολα και ανώδυνα με τη βοήθεια των σύγχρονων ενδοσκοπίων μπροστά από μια ευσταχιανή σάλπιγγα που δυσλειτουργεί. Εξίσου εύκολα και ανώδυνα, με τη συμβολή της ενδοσκοπικής χειρουργικής, διορθώνονται οριστικά, αποκαθιστώντας τη γραμμική ροή του αέρα μέσα στη μύτη, την ομαλή διακίνηση της βλέννης προς το φάρυγγα και την σταδιακή αποίδηση, το ξεφούσκωμα δηλαδή του βλεννογόνου της μύτης και της ευσταχιανής σάλπιγγας.

Εικόνα 6. Ενδοσκοπική εικόνα σκολίωσης του ρινικού διαφράγματος και εικόνα πολυπόδων της μύτης

Κάπνισμα και συστηματική έκθεσή μας σε αστικούς και βιομηχανικούς ρύπους, διαλύτες και χημικά, επιδρούν σε βάθος χρόνου, με τον ίδιο περίπου τρόπο, προκαλώντας ερεθισμό του βλεννογόνου, οίδημα και παραγωγή άφθονης , πυκνόρρευστης κολλώδους βλέννης, ενώ επιπροσθέτως, παραλύουν αρχικά και καταστρέφουν στη συνέχεια το κροσσωτό επιθήλιο του βλεννογόνου, που έχει σαν αποστολή τη μεταφορά της. Δεν είναι βέβαια εύκολο, ειδικά στις σημερινές συνθήκες κρίσης, να αλλάξει κανείς δουλειά, είναι όμως επιβεβλημένο σε ορισμένες περιπτώσεις να φοράμε μια μάσκα, να πλένουμε τη μύτη μας αμέσως μετά τη δουλειά και φυσικά, να μην καπνίζουμε!

Αυτό το καθημερινό πλύσιμο της μύτης με φυσιολογικό ορό, είναι κάτι που συστήνεται ανεπιφύλακτα σε όλους. Η καθημερινή απομάκρυνση των ρύπων και των μικροοργανισμών που επικάθονται στη ρινική βλέννη, μόνο θετικά οφέλη μπορεί να έχει για τον οργανισμό μας, αλλά και επακόλουθα δευτερογενή θετικά οφέλη για την καλύτερη λειτουργία των ευσταχιανών μας σαλπίγγων.

Ιδιαίτερα επίσης θα πρέπει να τονιστεί η σημασία της άφθονης πόσης ύδατος πριν, αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια της βουτιάς μας. Λάβετε υπ’όψιν πως το νερό, από την ώρα που το πίνουμε, χρειάζεται τουλάχιστον είκοσι λεπτά μέχρι να φτάσει στη ρινική βλέννη και να την ρευστοποιήσει. Επειδή η αίσθηση της δίψας αμβλύνεται κατά τη διάρκεια της κατάδυσης και ως εκ τούτου θα αργήσει να μας ειδοποιήσει , καλό θα είναι να πίνουμε νερό το πολύ κάθε μισή ώρα, έστω και αν αυτό μας επαυξάνει τη διούρηση. Το νερό που πίνουμε, θα πρέπει να είναι σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και όχι παγωμένο, γιατί τότε σοκάρει τους βλεννογόνους, προκαλώντας οίδημα και αυξημένη παραγωγή βλέννης.

Συνοψίζοντας, η καλή λειτουργία της ευσταχιανής σάλπιγγας, προϋποθέτει απουσία φλεγμονωδών παραγόντων ή ανατομικών προβλημάτων και είναι κάτι που, αν αυτά λείπουν και με την κατάλληλη προπόνηση, όλοι μπορούν να πετύχουν. Η προπόνηση όμως αυτή, στις πιο δύσκολες περιπτώσεις, καλό είναι να γίνεται χωρίς όπλο στα χέρια μας, για να της αφιερώσουμε απερίσπαστοι όλη την προσοχή μας.

Τέλος, θα ήθελα να κλείσω με μια προσωπική συμβουλή. Μην διστάσετε να αναβάλλετε, στην παραμικρή υπόνοια κρυώματος ή αλλεργίας, το πολυπόθητο ψάρεμα που τόσο καιρό προγραμματίζατε. Το υποβρύχιο κυνήγι είναι μια απαιτητική αθλητική δραστηριότητα, που προϋποθέτει άριστη λειτουργία όλων των οργάνων και των οργανικών μας συστημάτων και δεν σηκώνει κανενός είδους συμβιβασμούς.